El Sanatları
TOKAT İLİMİZDE EL SANATLARI
Türk Milleti’nin asırlar boyunca meydana getirdiği
halıları, kilimleri, cicimleri, zilileri, heybe çuval ve torbaları, hasırları,
bakır pirinç ve tunç işleri; güğüm, bakraç, lenger gibi mutfak araçları,
kuyumculuğu, tesbihçiliği ve kahve takımları, boncuk işleri, hamam takımları,
çanak ve çömlekleri, testileri küpleri vs. yüzyıllar boyu yapıla gelmiş hemen
hemen hepsi birer sanat eseri haline gelmiştir. Bunların biçimleri, üzerindeki
renkler ve nakışlar, yapılışlarındaki incelik ve zerafet sanat sevenlerin
ilgisini çekmekte ve hayran bırakmaktadır. İlimizde halen devam eden el
sanatları şunlardır;Yazmacılık, Bakırcılık,Torak seramikçiliği, Dericilik, Saraçlık, Çarıkçılık
Mutaflık, Semercilik, At arabacılığı, Nalıncılık, Yayıkçılık, Zurnacılık, kaval yapımı, Urgancılık
Süpürgecilik, Sele-sepet örmeciliği,İğne oyacılığı, Halıcılık Kilim, cicim, peşkir, çarşaf dokumacılığı
Hasır dokumacılığı ,Kumaş dokumacılığı
YAZMACILIK
Orta Anadolu’nun uygarlık yönüyle zengin olan Tokat
ilinde, yazmacılığın 600 yıllık bir geçmişi vardır. Yazmacılığın yapıldığı
Anadolu kentleri arasında ise Tokat’ın ayrı bir yeri vardır. Yazmacılık geçmişte
türünün en güzel örneklerini Tokat’ta vermiştir. Evliya Çelebi Tokat yazmaları
için “Beyaz pembe bezi Diyar-ı Lahor’da yapılmaz. Güya altın gibi mücelladır.
Kalemkar basma yüzü, münakkaş perdeleri gayet memduh olur” der ve övgüyle söz
eder. Türk El Sanatları içinde çit, yemeni, çevre, çember deyimleri ile
tanıdığımız yazma yıllar boyunca kadınlarımızın baş örtüsü olmuştur.
Anadolu’nun yemyeşil, şirin bir ili olan Tokat’ta
“Karakalem” ve “Elvan” olmak üzere iki tip yazma basılmaktadır. Desen ve
kompozisyon yönünden doğal bir görünüş hakim olan Tokat yazmalarında doğadaki
motifler özelliklerinden hiçbir şey kaybetmeden, stilize edilerek kalıp üzerine
aktarılmıştır. Tokat’ın karakteristik motifleri, tüm özellikleri ile birlikte
yazmalara yansıtılmış, doğadan alınan bitkisel motifler, çiçek ve meyve
motifleri kalıp ustasınca başarılı bir kompozisyon içinde kumaş üzerine
aktarılmıştır. Meyve çeşidi bol olan Tokat’ın bu özelliği yazma desenlerine konu
olmuş, elması, üzümü, kirazı ve çiçekleri motifler halinde yer alarak desenlere
kaynaklık etmiştir.
Desenler, ağaç kalıplara kalıp ustasınca bir nakış
gibi işlenerek aktarılır. Kalıp oymacılığı sabır ve el becerisi ister. Herkes
yazmacı olur ama, kalıp ustası olamaz. En güzel kalıplar ise ıhlamur ağacından
oyulur.
Anadolu’nun yemyeşil, şirin bir ili olan Tokat’ta
“Karakalem” ve “Elvan” olmak üzere iki tip yazma basılmaktadır. Desen ve
kompozisyon yönünden doğal bir görünüş hakim olan Tokat yazmalarında doğadaki
motifler özelliklerinden hiçbir şey kaybetmeden, stilize edilerek kalıp üzerine
aktarılmıştır. Tokat’ın karakteristik motifleri, tüm özellikleri ile birlikte
yazmalara yansıtılmış, doğadan alınan bitkisel motifler, çiçek ve meyve
motifleri kalıp ustasınca başarılı bir kompozisyon içinde kumaş üzerine
aktarılmıştır. Meyve çeşidi bol olan Tokat’ın bu özelliği yazma desenlerine konu
olmuş, elması, üzümü, kirazı ve çiçekleri motifler halinde yer alarak desenlere
kaynaklık etmiştir.
Desenler, ağaç kalıplara kalıp ustasınca bir nakış
gibi işlenerek aktarılır. Kalıp oymacılığı sabır ve el becerisi ister. Herkes
yazmacı olur ama, kalıp ustası olamaz. En güzel kalıplar ise ıhlamur ağacından
oyulur.
EL DOKUMACILIĞI
El sanatları insanlarımızın ihtiyaçlarını
karşılayacak şekilde ortaya çıkmış, yaşayış özellikleri ve iklim şartlarına göre
gelişmeler göstererek kültürümüzün özelliklerini yansıtmaktadır
Halen ilimizde özellikle Başçiftlik ve Almus-Muhat
beldesinde halı dokumacılığı, Merkez-Günevi köyünde el dokuması (peşkir, çarşaf,
elbiselik kumaş), kırsal kesimdeki köylerimizde kilim, cecim, sumak, hasır
dokumacılığının yanı sıra özellikle Kızık köyünde dokunan Kızık kilimleri,
Reşadiye yöremizde alaca çorap örücülüğü, heybe dokumacılığı ve Nebi köyündeki
folklorik giysiler yöremize güzel bir zenginlik kaynağı oluşturmaktadır.
BAKIRCILIK
Tokat’ta bakır işleme sanatı Osmanlı Dönemi’nde bir
hayli gelişmiş olup, bu konuda adından söz ettiren önemli merkezlerden biri
olmuştur. Ergani’den getirilen ham bakırlar, şimdiki yetiştirme yurdu’nun
bulunduğu alandaki < Kalhane> de işlenmekte, Sulusokaktaki esnafın marifetli
ellerinde herbiri birer sanat eseri olarak vücut bulmaktadır.
Bakırcılık sanatı son zamanlarda önemini kaybetmesine
rağmen ilimizde işlenen bakırın kalitesi ve şekil bakımından estetik ve zengin
çeşitliliği nedeniyle Anadolu şehirleri içerisinde ayrıcalıklı yeri vardır.
Halen ilimizde dövme tekniği ile yapılmakta olan
mutfak eşyası ve hediyelik eşya (leğen, ibrik, kazan, tava, tas, sini, vb.)
olarak üretilmektedir. Ancak, geçmişteki kullanım yoğunluğunun yerini plastik,
alüminyum ve çelik malzemeye bırakmıştır.